L-istorja tas-Santwarju tal-Madonna tar-Ruzarju ta' Fatima
Minn Steve Marshall
L-ISTORJA TAS-SANTWARJU
TAL-MADONNA TAR-RUZARJU TA’ FATIMA
(L-EWWEL TAQSIMA)
Kien fis-17 ta Lulju 1944 li l-provincjal tad-Dumnikani, Patri Guzepp Gauci wera fil-kunsill provincjali ta’ l-ordni, x-xewqa tieghu li jiftah dar gdida tad-Dumnikani fuq l-gholja ta Gwardamanga. F’Novembru ta’ dik l-istess sena l-isqof Djocesan, Mons Mikiel Gonzi ta’ l-permess biex tinfetah din id-dar il- gdida tad-Dumnikani. Fil-5 ta’ Ottubru tas-sena ta’ wara waslu l-ewwel patrijiet Dumnikani li marru fid-dar ‘Upway villa’ 39 Hookham Frere Street. Kamra minn din id-dar giet mibdula f’kappella ddedikata lill-Madonna tar-Ruzarju.
Ftit tas-snin wara fuq l-inizjattiva ta’ Patri E. Klimeck, li kien provincjal tad-Dumnikani Maltin bejn is-snin 1952-1956, bdew it-thejijiet ghal-bini ta’ kunvent u santwarju kbir fi Gwardamanga li kellu jkun rigal lil sidtna Marija, mill-poplu Malti fl-okkazzjoni tas-sena Marjana, 1954.
Patri Klimeck ma damx wisq biex jara l-progett tieghu mwettaq. Huwa beda jwettaq il-hsieb tieghu meta jum wiehed sab ittra ghalih. Din l-ittra kienet minghand mara li baghtet donazzjoni ta’ lira bhala ringrazzjament lill-Madonna ta’ Fatima, ta’ grazzja li qalghet bl-intercenzjoni taghha. Kien konvint li hekk kif l-ewwel offerta giet mhux mistennija, hekk l-offerti ta’ wara jigu wkoll, jekk ikomplu x-xoghol b’fidi u tama f’Marija.
Ftit taz-zmien wara, gie sinjal iehor: sinjal li ma twemminx: permessi moghtija malajr ghal bini tal-knisja.
Sa fl-ahhar kien wasal il-jum li kien tant mistenni, il-jum tat-8 ta Dicembru, 1953. F’din il-gurnata b’cerimonja semplici kienet tbierket l-art fejn kellha tinbena l-knisja, fiha hadu sehen xi Dumnikani u madwra mitt ruh mill-lokal. Il-post kien ghadu mharbat sew. Sa sena wara il-knisja infethet u giet imbierka wkoll.
Fit-28 ta’ marzu 1954 sar it-tberik u t-tqeghid ta’ l-ewwel gebla tas-santwarju mill-Arcisqof Mikiel Gonzi. Ix-xoghol tal-bini tas-santwarju kien imexxi mill-perit Roger Degiorgio u mill-kuntrattur Gerald Spiteri.
L-ISTORJA TAS-SANTWARJU
TAL-MADONNA TAR-RUZARJU TA’ FATIMA
(IT-TIENI TAQSIMA)
Il-funzjoni tat-tqeghid ta’ l-ewwel gebla kienet nhar il-Hadd, 28 ta’ Marzu, 1954 jum iddedikat lill-Annunzjazzjoni ta’ Marija. Ic-celebrazzjoni bdiet minn quddiem l-isptar San Luqa, minn fejn telaq korteo mmexxi mill-E.T. Mons. Mikiel Gonzi u segwit minn membri tal-MUSEUM, l-istudenti tal-kulegg San Albert il-Kbir, Novizzi Dumnikani li kienu segwitit mill-E.T. Mons. Mikiel Gonzi, Arcisqof ta’ Malta u warajhom kien hemm numru kbir ta’ nies minn hafna ghaqdiet Marjani minn Malta kollha. Tul il-korteo inghad ir-ruzarju u tkanta l-innu tal-Madonna ta’ Fatima.
Il-korteo ghall-habta tal-3.45p.m. wasal fi triq Santa Monika fejn hemmhekk kellha tinbena l-knisja. Fost il-mistednin kien hemm prezenti il-Gvernatur Dr. Trafford Smith flimkien mas-Sinjura tieghu, kien hemm ukoll il-Prim Imhallef, il-Ministru ta’ l-Edukazzjoni u hafna ohrajn.
Il-Provincjal tad-Dumnikani beda d-diskors tieghu billi qara telegramm li kien jghid hekk
TOG 2090 CITTA DEL VATICANO 30 25 1500
ELTF FATHER PROVINCIAL
DOMINICAN PRIORY RABAT MALTA
OCCASION LAYING OF FOUNDATION STONE
ROSARY PRIORY PIETA’ HOLY FATHER CORDIALLY IMPARTS
COMMUNITY FAITHFUL BENEFACTORS ALL ATTENDING
CEREMONY PATERNAL APOSTOLIC BLESSING IMPLORED.
MONTINI PROSECRETARY
Imbaghad qara telegramm iehor minghand il-General tad-Dumnikani li dan kien jghid hekk :
OG 1250 ROMAPO 21 26 1740
PROVINCIAL DOMNICAN PRIORY RABAT MALTA
BLESSING OF SAINT DOMINIC TO YOU ALL AND ALL AT
LAYING FOUNDATION STONE ROSARY PRIORY PIETA’
SUAREZ
Imbaghad wara huwa qara il-parcmina li kellha titqieghed taht il-gebla biex tfakkar din il-grajja hekk tant popolari ma hafna mill-parruccani ta’ din l-istess parrocca.
Il-Provincjal irringrazzja lill-Arcisqof ghall koperazzjoni tieghu dak in-nhar. Kompla billi rringrazzja l-Alla u lill-Madonna tal-grazzji li tawh biex jasal ghall-bini ta’ dan is-Santwarju tant sabih.
Wara d-diskors mill-Provincjal, l-Arcisqof bierek l-ilma, il-kor kanta l-Antifona ‘Signum Salutis’ u l-Arcisqof qara l-Oremus fejn semma ghal-ewwel darba l-isem titulari tal-knisja li hu tal-Madonna ta’ Fatima. Wara l-Arcisqof bierek il-gebla waqt li l-kor kanta l-Litanija tal-Qaddisin. Wara, z-zewg parrinijiet, li kienu l-Konti Fournier u s-Sur Luqa Gauci, ghenu lill-Arcisqof biex jerfa l-gebla li tahta tpoggiet il-parcmina tal-kommemorazzjoni, nizzluhaf’postha u Mons. Arcisqof kahhalha fost ic-capcip tal-folla. F’din il-gebla giet ingastata bicca gebla ohra li ngiebet minn Fatima. Wara l-Arcisqof dar mal-pedament kollu u bierku, u wara ghamel diskors qasir fejn huwa wera l-apprezzament tieghu ghall-bini ta’ dan is-Santwarju.
Ic-cerimonja spiccat bit-talba tas-Sena Marjana u bil-Barka Sagramentali.
L-ISTORJA TAS-SANTWARJU
TAL-MADONNA TAR-RUZARJU TA’ FATIMA
(IT-TIELET TAQSIMA)
Nhar l-1 ta’ Mejju 1955 kienet saret il-konsagrazzjoni ta’ l-altar maggur tas-santwarju. Ic-cerimonja saret kif gej :
l-Eccellenza tieghu l-Arcisqof Mikiel Gonzi, mghejjun minn Mons. Giuseppi Mifsud, kanta s-salmi u l-litanija tal-Qaddisin u wara talba specjali gew imhalltin flimkien ilma, melh, irmied u nbid, i l-E.T. ikkonsagra l-altar. Relikwi tal-qaddisin ittiehdu processjonalment lejn il-knisja u l-Arcisqof qeghdhom taht l-irhama ta’ l-altar. Wara c-cerimonja patri Klimeck qaddes l-ewwel quddiesa fuq l-altar.
Kull wiehed minn dawk l-elementi li ghadna kif semmejna jigi mbierek ghalih, imbaghad jigu mhalltin flimkien il-melh u l-ilma. Wara jithalltu ma l-irmied u fl-ahhar it-tahlita tithallat maz-zejt. Hija b’din it-tahlita li l-irhama ta’ l-altar tigi midluka. Is-siment li ntuza biex jaghlaq l-irhama li fiha tpoggew ir-relikwi tal-qaddisin gie maghgun b’din it-tahlita wkoll.
L-ISTORJA TAS-SANTWARJU
TAL-MADONNA TAR-RUZARJU TA’ FATIMA
(IR-RABA U L-AHHAR TAQSIMA)
Fil-bidu ta’ l-1961 beda jigi mahsub biex isiru dawn ix-xogholijiet fil-knisja :
Dawn ix-xogholijiet tlestew matul is-sena.
Fl-1958 kien gie mqabbad il-pittur Emvin Cremona biex jaghmel zewg kwadri ghall-knisja, wiehed tal-Krucifissjoni u l-iehor ta’ San Duminku. Dawn damu sitt snin biex tlestew u fl-1964 twahhlu f’posthom.
Fl-1967 sar it-tibdil fl-altar il-maggur u sar altar mejda kif insibuh ilum. F’din is-sena wkoll saret it-tifkira tal-Hamsin sena mid-deheriet tal-Madonna gewwa Fatima. L-istatwa ta’ fuq l-altar tnizzlet minn postha u tghabbiet fuq trakk u sar pellegrinagg biha mat-toroq ta’ Gwardamanga.
F’Dicembru 1967 id-Dumnikani saritilhom proposta biex il-knisja ssir Parrokjali. F’Jannar 1968 l-E.T. Mikiel Gonzi hareg cirkulari fejn iddikjara l-knisja taghna Parrocca.
JIENA BHALA ZGHAZUGH
X’NAMIRA FIL-MADONNA
Dawk l-ghajnejn kbar, kohol, jleqqu u jharsu lejk, b’espressjoni ta’ mhabba u li donnhom qed isaqsu, ‘Inti Thobbni ? ‘, bi stennija ta’ twegiba ghal xi risposta hija dik ta’ l-istatwa tal-Madonna li tinsab fil-Parrocca tieghi. Kif jista jkun li di nit-twegiba tkun le, meta inti taf li kif ser tidhol fis-santwarju, l-ewwel haga li tara quddiemek hija ta’ din ix-xbiha tal-Madonna ta’ Fatima.
Nammira hafna lill-Madonna u l-mod ta’ kif kelmet lit-tlett it-tfal meta deheritilhom gewwa Fatima fil-Portugal. Il-Madonna tkellmet bi kliem semplici u rrakkomandat li ghandhom jghidu aktar spis sir-Ruzarju. Dan hu mod ta’ talb sabiex ahna nkunu nistghu nintrabtu aktar mal-Madonna u hi bl-imhabba ta’ omm taghatina dak kollu li jonqosna u li hu tajjeb ghalina wkoll.
Kif jista’ jkun li twegiba taghna tkun le ghad-domanda ta’ ommna ‘Inti Thobbni ? », meta naraw jew nisimghu li l-Madonna wara lil tat lil binha Gesu taht idejn is-suldati, ratu jissallab fuq il-gholja tal-Kalvarju fuq is-salib ? u liema omm bhal din hi lesta liu taghti lil binha ghas-salvazzjoni tad-dinja ? L-ebda wahda hlief din il-veru ommna li ghlina kienet lesta li taghti lil dak li tant kienet tghozz.
Wara din il-grajja kif jista jkun li ahna, parti mill-umanita’ ma nammirawx lill-Madonna meta wara d-duluri kollu migbur go qalbna, hi tintebah li binha m’ghadux mejjet izda qam mill-imwiet ? Kieku tkun xi omm ohra u jigrilha l-istess bhal-Madonna, u tircevi din l-ahbar, liema omm ma tifrahx ? Ghax il-Madonna titlob u trid li ghal kull wiehed minnha jintqal il-kliem:
‘Kien mejjet izda qam ghall-hajja ta’ dejjem’
XI TFISSER GHALIJA L-PARROCCA ?
Il-kelma parrocca tfisser diversi familji jew nies li jghixu f’rahal jew inkella f’parti minnhom bhala komunita nisranija.
Xi kultant meta xi hadt jistaqsini ‘xi tfisser ghalik il-parrocca ?’ jigunihafna hsibijiet f’mohhi dwar x’tista tfisser ghalija l-parrocca. Jien nghid ghalija bhala parruccan f’din l-istess parrocca ta’ Gwardamanga, li ghandha f’nofsha santwarju ddedikat lil sidtna Marija tar-Ruzarju ta’ Fatima, inhossni qisni nghix f’familja. Ghalkemm jien ghadni zghazugh ma nhossnix wiehed barrani.
Ma nisthix nghid li din il-parrocca ta’ Gwardamanga hija parrocca zghira, izda dan huwa wkoll ta’ beneficcju ghax f’din il-parrocca jinghata servizz kwazi personalizzat lill-parruccani, kemm minn naha tas-sacerdoti rigwar l-amministrazzjoni tas-sagramenti, bhala qrar, tqarbin, zjajjar lill-anzjani u l-morda, kif uko0ll rigward laqghat formattivi lill- adulti, zghazagh u taghlim tal-katekizmu lit-tfal.
Wahda mill-affarijiet li lili tolqotni, hi li nara diversi ghaqdiet jahdmu flimkien f’ghadqa wahda, ghax jekk bejn il-parruccani ma jkunx hemm ghaqda, dan ifisser li fil-parrocca jkun hemm biss firda. Izda bhala parrocca zghira, mhux beneficcji biss ikollna Xi kultant jinholqu hafna diffikultajiet. Fil-parrocca kwazi hulhadd jaf lil xulxin u xi kultant ikun facli li nibdew nilhqu s-slaleb ta’ xulxin, u dan igib certu gwaj. Dan lili hghallimni biex naccetta lil haddiehor jaqsam l-opinjoni tieghu minghajr ma’ niggudikah.
Il-parrocca tfisser hafna ghalija. Fuq kollox tfisser il-bini tal-karattru tieghi. Jien kburi hafna u niftahar hafna bil-parrocca tieghi. Ma nahsibx li nasal u lanqas nixtieq li ghad nitlaq minn hawn biex immur nghix x’imkien iehor. Izda jekk xi darba nasal biex nitlaq, tkun ghalija haga iebsa biex nerga nadatta rui f’parrocca ohra, ghax ghalija personali l-parrocca nqisa bhala tieni familja tieghi. Kif fil-familja jien naghti s-servizz tieghi, hekk ukoll fil-parrocca, ghax jien dejjem inzomm f’rasi dawn iz-zewg linji :-
Mhux jien nistenna x’ser taghtini l-parrocca,
Izda jien x’nista noffri lill-parrocca.
Kull haga li naghmlu ghall-parrocca trid tkun immirata ghal-Kristu u mhux bhala kompetizzjoni ta’ min jaghmel l-aktar jew l-isbah. Kulhadd jaghti u jahdem skond id-doni li Alla zejnu bihom, kif ukoll kemm wiehed jista’. B’dan it-tip ta’ ezempju biss nistghu nghidu li m’hawnx parrocca ahjar minn taghna, ghax b’hekk hija tassew ta’ ezempju haj lil komunita ghax allura tkun verament qed timxi fuq il-passi ta’ Kristu.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Artiklu Programm tal-Festa 2002
Minn Jonathan Dalli
MA}|EN LI JAG}MEL {IE} LILL-PATRUNA TAG}NA
Re[g]et waslet il-festa tal-Parro``a tag]na. Festa li din is-sena se jkollha sinifikat akbar g]alina l-membri tal-Kummissjoni Festa. Dan g]aliex f’din is-sena li g]addiet [ie miftu] uffi``jalment il-ma]\en tal-festa. Kien nhar is-Sibt 10 ta’ Novembru 2001, [urnata li l-Kummissjoni tag]na tant kienet ilha tistenna. Fuq kollox, [urnata li \gur se tibqa’ stampata fil-mo]] tag]na.
Kien ilu jin]ass li jkun hawn post adatt fejn l-armar ikun ikkultivat, u post xieraq fejn nistg]u na]dmu g]all-festa tag]na. Kien hemm \mien li meta l-Kumitat kien jixtieq li jin]iet xi sett pavaljuni, konna ni[ru minn sala g]all-o]ra tal-Kunvent u mhux l-ewwel darba li kien ikollna n\armaw ix-xog]ol tag]na, g]ax f’dak il-post partikolari soltu ssir laqg]a o]ra. Meta kien jin]ass il-b\onn li jin\ebg]u l-antarjoli, dawn kienu jin\ebg]u barra t-triq.
F’laqg]at ta’ kumitati pre`edenti kemm-il darba ntweriet ix-xewqa li dan l-inkonvenjent jitwarrab g]al kollox. F’laqg]a tal-kumitat kienet ]ar[et l-ideja li jinbena ma]\en. P. {wann Frendo O.P., b]ala pirjol ta’ dak i\-\mien kien laqa’ t-talba tal-Kumitat biex il-ma]\en jinbena fuq bi``a mill-g]elieqi tal-Kunvent wara l-Battisteru. Hu kien laqqa’ l-Kapitlu u l-Kunsill tal-Kunvent kif jitolbu l-pro`eduri tal-Ordni Dumnikana, u kien hemm qbil unanimu mill-patrijiet. Kien anki kellem lill-Provin`jal ta’ dak i\-\mien, P. {or[ Frendo O.P., u dan qallu li jekk hemm fondi bi\\ejjed jista’ jressaq il-proposta lill-Kunsill tal-Provin`ja u lill-Kunsill tal-Ekonomija, kif soltu ji[ri f’affarijiet b]al dawn. Il-proposta kienet tressqet u g]addiet. Il-pjanti kienu saru mis-Sur Joe Sammut u approvati mill-Perit Victor Torpiano.
Fl-14 ta’ Settembru 1994 il-Pirjol il-[did ta’ dak i\-\mien P. Frank Bor[ O.P. mill-ewwel da]al b’rieda s]i]a li l-ma]\en jibda’. I\da kif ji[ri f’kull ]a[a il-problema tkun il-finanzi. P. Frank kien ]ajjar lil P. Claudio Borg O.P., illum Pirjol, biex jg]in fil-[bir tal-fondi, u dan beda jorganizza fund-raising, b]al bazaars, lotteriji, e``. Fl-istess waqt P. Frank offra \ew[t ikmamar fi`-~.K.D., fis-sular ta’ fuq tal-Kunvent, biex sakemm jitlesta l-ma]\en, jibqa’ g]addej ix-xog]ol b’ritmu normali.
Ix-xog]ol inbeda fl-10 ta’ Ottubru 1998 u tlesta fit-13 ta’ Frar 1999. Wara dan beda x-xog]ol fuq [ewwa b]al dawl u ilma, kontrabejt, tik]il u tibjid, xog]ol fuq twieqi, e``. Nistg]u ninteb]u li minn meta bdejna na]sbu g]all-ma]\en sakemm tlesta g]addew 7 snin, u dan min]abba li ridna n[emmg]u il-flus ]alli b’wi``na minn quddiem, illum nistg]u ng]idu li m’g]andniex `ente\mu dejn fuq il-ma]\en. Hawnhekk tajjeb li nsemmu u nirringrazzjaw minn qalbna lil dawk kollha li ]admu biex jin[abru l-flus, u anki l-offerta tas-Sezzjoni |g]a\ag] tal-Kummissjoni Festa li kienu ]allsu l-madum tas-sular ta’ fuq, permezz tal-fondi mi[bura waqt il-maratona annwali tal-liedna. Tajjeb li nirringrazzja b’mod partikolari lis-Segretarja tal-Kumitat, is-Sinjura Marylene Chircop li ]admet b’dedikazzjoni kbira fil-[bir tal-fondi, u lil Kaxxier tag]na, is-Sur Dennis Zammit, li kien tant g]aqli jamministra l-flus g]al dan il-pro[ett.
Fl-a]]ar xhur spi``ajna na]dmu kontra l-]in ]alli jkollna kollox lest g]al-ftu]. G]aldaqstant kien xieraq li tin\amm `erimonja tal-okka\joni tal-ftu] uffi``jali tal-ma]\en. I`-`erimonja bdiet permezz ta’ quddiesa fil-Knisja Parrokkjali, u wara sar il-ftu] uffi``jali. G]al din l-okka\joni kienu mistiedna l-helpers kollha tal-festa, il-Kunsill Lokali, rappre\entanti tal-baned mistiedna, membri ta’ kull Kummissjoni u g]aqda li hawn fil-Parro``a tag]na, u benefatturi tal-festa fost l-o]rajn. Kienu pre\enti wkoll il-Komunita’ Dumnikana, li dejjem kienu disponibbli biex jag]tuna l-g]ajnuna me]tie[a, Patri {wann Frendo O.P., il-Kappillan il-[did u llum President tal-Kummissjoni Festa, Patri Micheal Camilleri O.P., l-eks-Kappillan Patri Joseph Bonnici O.P., u anki mistednin minn barra l-lokal li dejjem insibu l-g]ajnuna tag]hom. Il-ma]\en [ie miftu] uffi``jalment mill-President tal-Kummissjoni Festa, Fra Xmun Cachia O.P. u mbierek minn Patri Frank Borg O.P. Kienet `erimonja sinifikanti ]afna. L-g]ada, ji[ifieri il-}add 11 ta’ Novembru kellna ‘Open Day’ fejn il-parru``ani kollha setg]u ji[u u jaraw din l-opra tag]na.
Din hi l-istorja tal-opra hekk me]tie[a, opra li tag]mel [ie] lill-Kummissjoni tag]na. A]na li rajna dan il-ma]\en tiela [ebla fuq o]ra nistg]u napprezzaw aktar is-sagrifi``ji kbar li saru. Din kienet il-]olma tal-Kumitat kollu u ta ]afna li taw l-g]ajnuna tag]hom u llum kburin li twettqet fir-realta’. Dawk kollha li ]admu biex din l-opra tag]na titwettaq, \gur li b]ali llum jaraw il-frott tas-sagrifi``ji li saru. Madankollu tajjeb li ng]id illi x-xog]ol ma jieqafx hawn. Issa rridu nkomplu n]arsu ‘l quddiem, irridu naqdfu aktar ]alli dan il-ma]\en jin\amm sewwa, bl-iskop li g]alih inbena, ji[ifieri g]ax-xog]ol u l-irfieg] tal-armar, ]alli b’hekk ji[bed aktar helpers biex ja]dmu g]all-festa tag]na.
~ert illi l-esperjenzi li kellna fil-bini ta’ dan il-ma]\en se jispiraw fina ener[ija [dida u j[eg]lna na]dmu aktar b’ri\q il-festa tal-patruna tant g]a\i\a g]alina. Din ix-xewqa ma hijiex ri\ervata biss g]all-kumitat, imma hija wkoll g]all-helpers kollha. Lil kull min ]adem biex il-ma]\en inbena u [ie mg]ammar b’kull ]tie[a, irrid f’isem il-kumitat inroddlu ]ajr minn qalbi, kif ukoll lil dawk li g]enuna finanzjarjament.
Jalla l-Madonna ta’ Fatima tibqa’ t]ares dan il-ma]\en, ]alli jibqa’ jing]atalha l-[ie] li jixirqilha u jist]oqqilha permezz ta’ festa ferrie]a, imma devota u nisranija. Il-Festa t-tajba lil-kul]add.
VIVA L-MADONNA TAR-RU|ARJU TA’ FATIMA.
______________________________________________________________________________
50 SENA ĦAJJA TAL-KNISJA TAGĦNA DDEDIKATA LIL SIDTNA MARIJA TAR-RUŻARJU TA’ FATIMA
Ghadna kif fakkarna l-50 sena minn meta nbniet il-Knisja Parrokkjali tagħna ddedikata lil ommna wisq maħbuba taħt it-titlu tar-Rużarju ta’ Fatima. Din is-sena wkoll qegħdin infakkru il-35 sena minn meta sirna parroċċa.
L-istorja li timmarka l-bidu tas-Santwarju Parrokkjali taghna tibda minn meta l-Ordni Dumnikan gie fi Gwardamanga. Kien is-17 ta’ Lulju 1944, li l-Provincjal tad-Dumnikani ta’ dak iz-zmien, il-mibki Patri Guzepp Gauci, fil-Kunsill generali ta’ l-Ordni Dumnikan, wera x-xewqa tieghu li jiftah dar gdida tad-Dumnikani fuq il-gholja ta’ Gwardamanga. F’Novembru ta’ l-istess sena l-Isqof Djocesan, Mons Mikiel Gonzi ta’ l-permess biex tinfetah din id-dar gdida tad-Dumnikani, u fil-5 t’Ottubru 1945 waslu l-ewwel Dumnikani li marru joqghodu fid-dar “Upway Villa”, 39 Triq Hookham Frere. Kamra minn din id-dar giet mibdula f’kappella ddedikata lill-Madonna tar-Ruzarju. Fit-8 ta’ Dicembru 1945, il-General ta’ l-Ordni, Patri MS Gillet iddikjara din id-dar formali.
Ftit snin wara fuq l-inizjattiva ta’ Patri Edmond Klimeck, li kien Provincjal tad-Dumnikani Maltin bejn is-snin 1952-1956, bdew it-thejjijiet ghall-bini ta’ kunvent u santwarju kbir fi Gwardamanga li kellu jkun rigal lil Sidtna Marija mill-poplu Malti fl-okkazjoni tas-Sena Marjana, 1954.
Dan ifisser li l-fundatur ta’ dan is-Santwarju huwa Patri Edmond Klimeck minn New Zealand, li dik il-ħabta kien il-Provincjal tad-Dumnikani Maltin. Id-devozzjoni tieghu lejn il-Madonna ta’ Fatima, Sultana tar-Ruzarju kien kbir u kien ta’ ezempju ghad-devoti kollha tal-Madonna.
Patri Klimeck ma halla xejn li jista’ jaghmel biex jara l-progett tieghu imwettaq. Huwa beda jwettaq il-hsieb tieghu meta jum wiehed, meta mar lura mill-mixja ta’ kuljum, sab ittra ghalih. Kienet minn ghand mara twajba li baghtet karta ta’ lira bhala ringrazzjament lill-Madonna ta’ Fatima ta’ grazzja li qalghet bl-intercessjoni taghha. Fr Klimeck mar mill-ewwel fil-kamra ta’ Patri Ambrog Darmanin u qallu bl-ahbar tajba u zied jghidlu: “Issa ghandna l-flus (Lira). X’qeghdin nistennew?” Hu kien konvint li hekk kif l-ewwel offerta giet mhux mistennija, hekk l-offerti ta’ wara jigu wkoll, jekk ikomplu x-xoghol bil-fidi u t-tama f’Marija. Ftit wara, gie sinjal iehor kbir: wiehed li ma jitwemminx: permessi li s-soltu jiehdu z-zmien biex jigu moghtija, gew malajr ghall-bini tal-knisja. Il-Madonna kienet qeghda tintercedi tajjeb hafna.
Fl-ahhar wasal il-jum mistenni tat-8 ta’ Dicembru 1953. Kien jum sabih, sema ikhal bla shab. Tbierket l-art fejn kellha tinbena l-knisja f’cerimonja semplici li fiha hadu sehem ftit Dumnikani u xi mitt ruh mil-lokal. Il-post kien ghadu mharbat sew. Hadd ma kien qed jobsor li sa sena wara ezatt il-knisja kellha tinfetah u titbierek.
Fit-28 ta’ Marzu, nhar il-Festa tat-Thabbira tal-Mulej (Il-Lunzjata) sar it-tberik u t-tqeghid ta’ l-ewwel gebla tas-Santwarju mill-Arcisqof Mikiel Gonzi. Ix-xoghol tal-bini kien immexxi mill-perit Roger Degiorgio u mill-kuntrattur Gerald Spiteri. Il-funzjoni bdiet fit-3.00pm b’korteo mill-pjazza ta’ quddiem l-isptar San Luqa. Il-korteo kien iffurmat minn membri tal-MUSEUM, Solidality of Mary, Legion of Mary (Irgiel), it-tfal ta’ St Patrick’s, l-istudenti ta’ St Albert the Great College, Novizzi Dumnikani li kienu segwiti minn Mons Arcisqof Mikiel Gonzi, u warajh kien hemm numru kbir ta’ nies minn Ghaqdiet Marjani minn Malta kollha. Tul it-triq intalbet it-talba sabiha tar-Ruzarju Mqaddes u tkanta wkoll l-innu ta’ Fatima. Meta l-kortew wasal fi Triq Santa Monika fejn kellha tinbena l-Knisja sab numru sabih ta’ nies jistennew. Fost il-mistednin kien hemm il-Gvernatur Dr Trafford Smith flimkien mas-Sinjura tieghu, il-Prim Imhallef, il-Ministru ta’ l-Edukazzjoni u hafna ohrajn.
Patri Klimeck, il-Provincjal, beda d-diskors tieghu billi qara telegramm bil-barka tal-qdusija tieghu il-Papa Piju XII. Wara qara telegramm iehor minghand il-General tad-Dumnikani. Imbaghad qara wkoll il-parcmina li kellha titqieghed that il-gebla biex tfakkar din il-grajja. Il-Provincjal fisser il-ferh tieghu f’dik il-gurnata tat-tqeghid ta’ l-ewwel gebla tas-Santwarju tal-Madonna ta’ Fatima ghax dan ghandu jservi biex ixerred id-devozzjoni tar-Ruzarju f’Malta u Ghawdex.
Wara d-diskors tal-Provincjal, l-Arcisqof bierek l-ilma, il-kor kanta l-Antifona “Signum Salutis” u l-Arcisqof qara l-“Oremus” fejn semma ghall-ewwel darba l-isem titulari tal-Knisja li hu tal-Madonna ta’ Fatima. Imbaghad bierek il-gebla waqt li l-kor kanta l-litanija tal-Qaddisin. Wara, il-parrinijiet, li kienu l-Konti Fournier u s-Sur Luqa Gauci, ghenu lill-Arcisqof biex jerfa’ l-gebla li wara li tahtha tpoggiet il-parcmina tat-tifkira, nizzluha f’postha u Mons Arcisqof Gonzi kahhalha, fost ic-capcip tal-folla prezenti. F’din il-gebla giet ingastata bicca gebla ohra li ngiebet minn Fatima, mill-post fejn fl-1917 il-Madonna kienet dehret lit-tliett itfal Lucija, Gjacinta u Frangisku.
Din hija l-ewwel parti tal-istorja tas-Santwarju Parrokkjali taghna. Inroddu hajr lis-Sur Saviour Friggieri tal-informazzi li ghaddielna.
Fi zmien qasir ser inkomplu naggornawha b’aktar ritratti u informazzjoni. Nistednuk terga izzurna.
_________________________________________________________________________________ Ittra ta’ Suor Lucija Din ittra mibghuta lil P.Agostino Fuertas, Postulatur tal-kawza tal-beatifikazzjoni ta’ Francesco u Gaicinta, wara li dan is-sacerdot mar ikellem lil Suor Lucija. Qieghed inwasslilkom messagg ta’ urgenza kbira minn Fatima, il-Q.T. il-Papa tani l-permess li mmur nara lil Lucija. Laqghetni b’qalbha sewda, dehret mixruba u mnikkta hafna, kif ratni qaltli; “Padre, il-Madonna tinsab iddispjacuta ghall-ahhar minhabba li hadd ma ta widen ghall-messagg taghha ta’ 1917. La t-tajbin u lanqas il-hziena ma taw kasu. It-tajbin mexjin ghal rihhom bla ma jhabblu rashom minn xejn u ma jaghtux widen ghat twissijiet li gejjin mis-sems; fil-waqt li l-hziena mexjin fit-triq il-wiesgha tat-telfien. Minghajr ma jghtu kas tal-kastigi li bihon huma mheddin. Emmini, Padre, il-Mulej ma jdumx ma jikkastiga d-dinja. Il-kastig huwa mdendel, dalwaqt jasal il-kastig materjali; inhallik tahseb Padre, kemm erwieh sejrin l-infern! U dan sejjer jigri ghaliex mhux qedghdin jitolbu u jaghmlu penitenza. Din hija l-kawza tan-niket tal-Madonna. Padre ghidu lil kulhadd li l-Madonna qalituli bosta drabi; hafna nazzjonijiet sejrin jinqerdu minn fuq wicc l-art. Ghid ukoll; Padre, li d-demonju qieghed f’taqtigha decisiva mal-Madonna ghaliex dak li qieghed iwegga ‘l-aktar il-Qalb bla Tebgha ta’ Marija u ta’ Gesu, hija l-waqgha ta’ l-erwieh tar-Religjuzi u tas-Sacerdoti. Huwa jaf illi meta r-Religjuzi u s-Sacerdoti jhallu fil-genb il-vokazzjoni ghalja taghhom, jigbdu warajhom hafna erwieh lejn l-infern. Issa huwa l-in biex inwaqqfu l-kastigi tas-sema. Ghandna f’idejn zewg mezzi ta’ qawwa kbira; it-talb u s-sagrificcju. Id-demonju jaghmel minn kollox biex ibeghedna u johdilna l-hlewwa tat-talb. Izda Padre, hemm bzonn li tghid lin-nies, biex ma joqoghdux jistennew xi sejha ghall-penitenza u ghat-talb minghand il-Papa, minghand l-Isqfijiet, minghand il-kappillani jew inkella minghand is-Superjuri Generali; wasal iz-zmien li kull wiehed minnha jaghmel minn rajh hwejjeg qaddisa u jbiddel hajtu kif triq il-Madonna! It-tieni bicca tal-messagg Id-demonju jrid izomm that idejh l-erwieh ikkonsagrati ‘l Alla; qieghed jaghmel minn kollox biex ihassarhom biex imbaghad igieghel lill-ohrajn jibqhu fid-dnub sa l-ahhar. Qieghed juza l-hzunija tieghu kollha u sahansitra qieghed ifesfes biex il-hajja religjuza titfassal fuq htigijiet tal-lum.. Minn hawn jigi li l-hajja gewwinija tibqa’ minghajr ma ggib frott u tnissel bruda fis-sekulari, dwar ic-cahda tal-pjacir u l-immolazzjoni shiha lil Alla. Ghid, Padre, li zewg hwejjeg kienu li qaddsu lil Giacinta u lil Francesco: In-niket tal-Madonna u d-derha ta’ L-infern. Il-Madonna tinsab bejn zewgt isjuf: Min-naha wahda qieghda tara l-Umanita’ rasha iebsa u ndifferenti quddiem il-kastigi li bihom hija mheddin, min naha l-ohra qieghda tara lilna nzebilghu s-sagramenti u nidihku bil-kastigi li wasal biex isseh, billi nibqghaw ma nemmnux, senswali u materjalisti. Il-Madonna qalet bla tlaqliq: “ Resqin lejn l-ahhar zminijiet”, lili qalituli tliet darbiet: a) L-ewwel nistqarr li d-demonju beda taqbida decisiva: jigifieri ohrajn, minnha wiehed johrog rebbieh jew tellief: jew ma’ Alla jew inkella mad-demonju. b) It-tieni darba regghet tennietli li l-ahhar rimedji moghtijin lid-dinja huma; ir-Ruzarju Mqaddes u d-devozzjoni lejn il-Qalb bla Tebgha ta’ Marija: aktar minn hekk ma jistax jinghata. c) It-tielet darba qaltili li kif jintmmu l-mezzi l-ohra mkasbrin mill-bnedmin, taghti bi tnehid l-ahhar tal-helsien, li hija l-Vergni Mqaddsa nnifisha, sinjali ta’ dmugh, messaggi ta’ habbara ohra mxerdin mad-dinja kollha. Il-Madonna qaltli li jekk ma nisimghux u nibdew nibqu midinbin, ma tergax tigi moghtija ilina mahfra. Padre, qaltli Lucija, hemm bzonn li naghtu widen ghal din ir-realta. Minn x’hin il-Vergni Mqaddsa tat is-seta lir-Ruzarju, ma hawnx problema materjali, spiritwali, nazzjonali jew internazzjonali li ma jistax jigi mahlul bir-Ruzarju Mqaddes u bis-sagrificcju taghna. Meta nghiduh b’imhabba u d-devozzjoni, inkun qeghdin nikkunsalaw lil- Marija u nixxutaw hafna dmugh mill-Qalb taghha bla tebgha! _____________________________________________________________________________________________ Artiklu Programm tal-Festa 2001 Minn Ivo Galea It-tielet sigriet ta’ Fatima kif rivelat mill-Madonna lit-tlett rag]ajja ta’ Fatima fit-13 ta’ Lulju 1917 qanqal interess kbir spe`jalment wara li l-Vatikan ippublika d-dokument dwar dan is-sigriet. F’din ir-rivelazzjoni tal-Madonna, it-tfal raw fuq in-na]a tax-xellug tal-Madonna, an[lu b’xabla tan-nar f’idejh ix-xellugija, tiddi u ttajjar [mamar tan-nar qishom iridu jkebbsu d-dinja; imma li ntfew meta [ew f’kuntatt mad-dija tal-Madonna li kienet ]ierga minn idha l-leminija. L-an[lu jipponta lejn id-dinja qal b’le]en qawwi “Penitenza...Penitenza...Penitenza.” “U rajna f’dawl qawwi...Isqof liebes l-abjad u a]na ]assejna li kien il-Papa. A]na ma konniex nafu l-isem tal-Papa. Il-Madonna ma qaltinniex l-isem tal-Papa. Ma konniex nafu kellux ikun Beneditt XV jew Piju XII, jew Pawlu VI jew {wanni Pawlu II. I\da kien “il-Papa” li kien qed ibati ]afna, u a]na iddispja`iena ferm g]alih.” “Hafna aktar isqfijiet, sa`erdoti, reli[ju\i ir[iel u nisa rajniehom telg]in muntanja wieqfa, li fuq il-qu``ata tag]ha kien hemm salib kbir imsawwar minn g]uda ]arxa: il-Papa, qabel ma wasal, qasam belt kbira nofsha m[arrfa, u nofsu jitrieg]ed b’pass be\g]an, mag]kus mill-u[ieg], kien qed jitlob g]all-erwie] tal-katavri li ltaqa’ mag]hom tul il-mixja tieg]u: meta wasal fil-qu``ata tal-muntanja, g]arkubbtejh ta]t is-Salib, kien maqtul minn grupp ta’ suldati li kienu qed jisparaw fuqu b’tiri ta’ arma tan-nar u bi vle[e[.” “U fl-istess ]in bdew imutu wie]ed wara l-ie]or l-Isqfijiet l-o]ra, is-sa`erdoti, reli[juzi, u laj`i r[iel u nisa ta’ kull klassi so`jali. Ta]t i\-zew[t idrieg] tas-Salib, kien hemm zew[ An[li, kull wie]ed b’asper[es tal-kristall f’idejh, u li fih kienu qed ji[bru demm il-Martri, u bih kienu qed iroxxu l-erwie] li kienu resqin lejn Alla.” Lu`ija qablet ma’ l-interpretazzjoni illi t-“tielet” sigriet kien vi\joni profetika. Hija rripetiet li kienet konvinta illi l-vi\joni ta’ Fatima g]andha x’taqsam mal-glieda tal-Komuni\mu ateu kontra l-Knisja u kontra l-Insara u tiddeskrivi t-tbatijiet tal-martri li batew g]all-fidi fis-seklu g]oxrin. Rigward dak “l-Isqof liebes l-abjad” tal-vi\joni - li t-tfal ta’ Fatima mill-ewwel g]arfu li kien il-Papa - li safa mejjet u waqa’ fl-art, Suor Lu`ija qablet ma’ dak li qal il-Papa {wanni Pawlu II “illi kienet l-id ta‘ Omm“ (a mother’s hand) li mexxiet ir-rotta tal-bullet (u zvijat il-bullet). G]aliex is-Sigriet kellu jinfeta] biss wara l-1960 u mhux qabel? Kienet il-Madonna li ffissat dik id-data? G]al din il-mistoqsija li saritilha mill-Ar`isqof Tarcisio Bertone, Segretarju tal-Kongregazzjoni tal-Fidi, mibg]ut g]and Lu`ija mill-Papa stess fil-kunvent ta’ Santa Tere\a f’Coimbra, fis-27 ta’ April 2000, Lu`ija wie[bet: “Le, ma kenitx il-Madonna. Jien iffissajt id-data, g]ax jien kelli l-intwizzjoni illi qabel is-sena 1960, dan is-sigriet ma kienx jinftiehem, i\da wara dik id-data kien jista’ jiftiehem. Issa, is-sigriet jista’ ji[i miftiehem a]jar. Jien ktibt dak li rajt. I\da ma kienx kompitu tieg]i li ninterpretah. Dak kien kompitu tal-Papa.” Il-Kardinal Joseph Ratzinger, Prefett tal-Kongregazzjoni tad-Duttrina tal-Fidi spjega l-messa[[ mil-lat Teolo[iku. Hu qal li l-qofol tat-tielet messa[[ ta’ Fatima huma l-kliem “Penitenza, Penitenza, Penitenza”. Anke l-istess Suor Lu`ija, f’laqg]a li kellha mal-Kardinal Ratzinger qaltlu li l-g]an tad-dehriet tal-Madonna kien li jg]inu lin-nies jikbru dejjem aktar fil-fidi, fit-tama u fl-im]abba. Messa[[ importanti ]afna u ta’ kura[[ kien il-kliem tal-Madonna, “Il-qalb Immakulata Tieg]i titrijonfa.” Il-messa[[ hu e\ortazzjoni g]at-Talb g]as-salvazzjoni ta’ l-erwie] u g]all-konvinzjoni, g]ax qalb miftu]a g]al Alla, imsaffija mill-kontemplazzjoni ta’ Alla hi aktar qawwija mill-kanuni u l-armi. It-talb hu aktar b’sa]]tu mill-balal, u l-fidi aktar qawwija minn armata. Ukoll f’Medjogorje (g]alkemm il-Knisja g]ada ma g]amlet ebda dikjarazzjoni favur jew kontra) il-Madonna qalet li “Min jitlob m’g]andux g]alfejn jib\a’ mill-futur”. Suor Lu`ija stess qalet f’ittra lill-Papa {wanni Pawlu II fl-1981 li “jekk il-bniedem ma jdurx lura mid-dnub, jieqaf mill-mibeg]da, vendetti, in[ustizzji, vjolazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, immoralita’, vjolenza u tant affarijiet o]ra, bil-mod il-mod jinsab riesaq lejn ir-rovina tieg]u nnifsu.” Ma nistg]ux ng]idu li hu Alla li qed jikkastiga l-bniedem. G]all-kuntrarju hu l-bniedem innifsu li qed iwitti t-triq g]all-kastig tieg]u nnifsu. Anzi Alla, fil-hniena kbira tieg]u, kontinwament isej]ilna biex naqbdu t-triq it-tajba. Pero’ Hu jibqa’ jirrispetta l-liberta’ tag]na u g]alhekk jibqa’ l-bniedem responsabbli g]al dak li ji[ri ‘l quddiem. Nag]laq dan l-artiklu billi nfakkru f’dak li {esu’ qal lil Santa Fawstina, l-ewwel qaddisa ta’ dan il-Millenju: “Il-bniedem ma’ jkollux pa`i qabel ma jdur b’fidu`ja lejn il-hniena Tieg]u.” ___________________________________________________________________________ Artiklu Programm tal-Festa 1999 Minn Dennis Zammit Holma Sabiha Qieghed nerga nikteb f’dan il-programm tal-festa bhala kaxxier wara li l-membri tal-Kumitat tal-Kummissjoni Festa regghu urew fiducja fija ghal sentejn ohra. Biss, dan il-progett hekk sabih ghalina ma kienx ward u zghar. Kien hemm intoppi minghand xi persuni lib l-ebda mod ma riedu li l-Kummissjoni Festa ikollha mahzen sura u komdu minhabba egojizmu sfaccat. Konna nistennew problemi izda ta’ dan it-tip qatt. Fortunatament, bl-ghajnuna u pariri ta’ nies dedikati, dawn il-problemi s’issa gew kollha mgheluba u min ried itellef ma irnexxielux ghax il-bini tal-mahzen tlesta. Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-girien tal-Kunvent u tal-Knisja li joqghodu fi Triq Santa Monika ghall-pacenzja li hadu bina matul il-hames xhur li dam jinbena l-mahzen specjalment minhabba l-ingenji u trakkijiet il-kbar li kienu jitilghu wara l-Knisja. Grazzi u skuzawna ta’ l-inkonvenjent. Issa ghandna mahzen gdid, mahzen li jinvolvi hafna xoghol sabiex jitlesta Insomma, kif diga’ ghedt fil-bidu, kienet sena impenjattiva hafna. Kont nixtieq Qieghed nerga nikteb f’dan il-programm tal-festa bhala kaxxier wara li l-membri tal-Kumitat tal-Kummissjoni Festa regghu urew fiducja fija ghal sentejn ohra.